منطقه ویژه اقتصادی سرخس در شمال‌شرقی ایران و در نقطهٔ صفر مرزی با ترکمنستان قرار گرفته و به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و اتصال ریلی مستقیم به شبکهٔ ریلی کشورهای آسیای میانه، از اهمیت استراتژیک بالایی در حوزهٔ ترانزیت و تجارت بین‌الملل برخوردار است. این منطقه به‌عنوان یک کریدور طبیعی میان اوراسیا و خلیج فارس می‌تواند نقشی محوری در تقویت عبور ترانزیتی و ایجاد زنجیره‌های ارزش صادرات–واردات ایفا کند. khsez.com

۱. مزیت جغرافیایی و اتصال ریلی

سرخس در همسایگی خطوط ریلی ترکمنستان و شبکهٔ شمال–جنوب قرار دارد؛ همین اتصال مستقیم ریلی، امکان انتقال بدون‌وقفه یا با حداقل ترانشیپمنت بین شبکه‌های ریلی باگِی‌های مختلف را فراهم می‌کند. وجود ریلِ عریض (روس/CIS) در کنار ریل نرمال ایران، امکان پذیرش واگن‌های ورودی از سمت آسیای میانه را ساده‌تر می‌سازد و زمان و هزینهٔ تعویض بوژی یا تخلیهٔ مجدد را کاهش می‌دهد. khsez.com+1

۲. زیرساخت‌های موجود: خطوط فرعی، سکوها و انبارها

منطقه دارای خطوط فرعی ریلی، پلتفرم‌های تخلیه و بارگیری، سکوهای مخصوص غلات، سایت‌های کانتینری و فضای انبارداری قابل‌توجه است؛ همچنین مخازن سوخت، سردخانه‌ها و امکانات پشتیبانی لجستیکی در پیرامون ریل قرار دارد که توان عملیاتی را برای انواع کالاهای فله‌ای و کانتینری افزایش می‌دهد. در اسناد رسمی و معرفی منطقه، به وجود انبارها، مخازن سوخت و سردخانه‌ها اشاره شده است که ظرفیت عملیاتی و تنوع خدمات لجستیکی را تقویت می‌کند. syndipharma.org+1

۳. ظرفیت اسمی و روند رشد ترافیک ترانزیتی

گزارش‌ها و اسناد منطقه‌ای ظرفیت تخلیه/بارگیری سالانه‌ای در محدوده چند میلیون تن را برای سرخس ذکر کرده‌اند؛ در برخی از منابع رسمی ظرفیت‌های سالانه تا حدود ۵ میلیون تن گزارش شده و آمارهای اخیر نشان‌دهندهٔ رشد محسوسی در حجم مبادلات تجاری مرز سرخس (برای مثال حدود ۳.۵ میلیون تن در هشت ماههٔ اخیر گزارش‌شده) هستند که نشان‌دهندهٔ شتاب‌گیری جریان ترانزیتی و استفادهٔ بیشتر از توانمندی‌های زیرساختی است. این رشد نیازمند تکمیل و توسعهٔ خطوط فرعی، تجهیزات تخلیه و ظرفیت انبارداری است تا بتواند به‌صورت پایدار سرویس‌دهی کند. khsez.com+1

۴. پروژه‌های توسعهٔ اخیر و قابلیت افزایش ظرفیت ریلی

در سال‌های اخیر طرح‌های توسعهٔ خطوط فرعی و افزایش طول ریل‌های داخلی در داخل منطقه با مشارکت بخش خصوصی در حال اجراست؛ گزارش‌ها از پیشرفت قابل‌توجه (برای مثال ۷۰٪ پیشرفت در احداث چند کیلومتر خطوط فرعی) حکایت دارند که پس از تکمیل، ظرفیت تخلیه و بارگیری و ایمنی عملیات در سرخس را به‌طور چشمگیری افزایش خواهد داد. این پروژه‌ها ریسک‌های عملیاتی را کاهش و توان جذب بار ترانزیتی را افزایش می‌دهد. پایگاه خبری ریل ایران

۵. نقش راهبردی در کریدورهای بین‌المللی

سرخس به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، می‌تواند یکی از نقاط کلیدی در کریدورهای شمال–جنوب و شرق–غرب باشد. به‌کارگیری این نقطه به‌عنوان هاب ترانزیتی و لجستیکی، امکان توسعهٔ مسیرهای میان‌بُری برای تجارت اوراسیا به بنادر جنوبی ایران را فراهم می‌آورد و در نتیجه سهم کشور در ترانزیت منطقه‌ای را ارتقا می‌دهد. برای بهره‌برداری کامل از این مزیت، همگرایی سیاست‌گذارانه، توسعهٔ زیرساخت‌های ریلی و تسهیل در رویه‌های گمرکی لازم است. khsez.com+1

۶. فرصت‌ها برای سرمایه‌گذاری و توسعه خدمات ارزش‌افزوده

ظرفیت‌های موجود سرخس فرصت‌هایی برای سرمایه‌گذاری خصوصی در حوزه‌هایی مانند ترمینال‌های کانتینری، نگهداری و تعمیر واگن‌ها، مخازن سوخت و سیلوهای غلات، خدمات فورواردری و خدمات زنجیرهٔ سرد فراهم می‌کند. علاوه بر این، بازارسازی بین‌المللی و قراردادهای خدماتی با اپراتورهای منطقه‌ای می‌تواند درآمدهای پایداری ایجاد کند و نقش منطقه را در شبکهٔ ترانزیتی ارتقا دهد. khsez.com

نتیجه‌گیری

منطقه ویژه اقتصادی سرخس از منظر جغرافیایی و زیرساختی دارای مزیت‌های متمایزی است که آن را به گزینه‌ای راهبردی برای توسعهٔ ترانزیت ریلی و لجستیک منطقه‌ای تبدیل می‌کند. با این حال، تحقق کامل این ظرفیت‌ها مستلزم تکمیل پروژه‌های زیرساختی، هماهنگی مقرراتی (خصوصاً در امر ترانشیپمنت و گمرک) و جذب سرمایه‌گذاری هدفمند در تجهیزات تخلیه، انبارداری و خدمات ارزش‌افزوده است. تقویت این محور می‌تواند به‌طور مستقیم سهم ایران در ترانزیت منطقه‌ای و درآمدهای مرتبط را افزایش دهد.